Majeranek – właściwości zdrowotne i zastosowanie w kuchni

Majeranek to zioło o działaniu rozkurczowym, przeciwzapalnym i przeciwbakteryjnym – wspomaga trawienie, drogi oddechowe i układ krążenia. W kuchni sprawdza się jako przyprawa do mięs, zup i wędlin, a w diecie niskosodowej zastępuje sól. Poniżej znajdziesz szczegóły dotyczące składu, właściwości i bezpiecznego stosowania.

Czym jest majeranek i skąd pochodzi?

Majeranek ogrodowy, zwany też lebiodką majeranek lub zielem kiełbasianym, pochodzi z rejonów śródziemnomorskich. Bywa nazywany kiełbaśnikiem, majeranem ogrodowym, marjankiem lub kołdunowym zielem. W naturalnych warunkach rośnie dziko na wybrzeżach Morza Śródziemnego, w północnej Afryce i w Azji. W tych rejonach osiąga nawet metr wysokości i rozwija się jako wieloletnia krzewinka.

W klimacie umiarkowanym, w tym w Polsce, uprawia się go jako roślinę jednoroczną, która dorasta zwykle do 50 cm. Liście są drobne i szarozielone, a kwiaty przybierają barwę białą lub czerwoną. Zapach tej rośliny jest balsamiczny z lekko pieprzną nutą. Roślina należy do tej samej rodziny co oregano, ale to odrębny gatunek – najłatwiej odróżnić je po budowie kwiatostanów. W przydomowej uprawie wymaga słonecznego stanowiska, żyznej, przepuszczalnej gleby oraz regularnego spulchniania i podlewania.

Jakie składniki aktywne zawiera majeranek?

W liściach i kwiatach tej przyprawy znajduje się wiele substancji o znaczeniu biologicznym. Surowiec dostarcza witamin, składników mineralnych, związków fenolowych i olejku eterycznego.

Witaminy i składniki mineralne

Porcja 10 g suszonego majeranku zawiera 152,20 mg potasu, 199,00 mg wapnia, 30,60 mg fosforu, 34,60 mg magnezu i 8,27 mg żelaza. Do tego dochodzi 480,70 µg beta-karotenu oraz 5,14 mg witaminy C. W świeżym zielu obecne są też witamina A, cynk i mangan.

W uprawie ekologicznej odnotowano wyższą zawartość witaminy C, natomiast w konwencjonalnej nieznacznie więcej flawonoidów i kwasów fenolowych. Dokładne wartości przedstawia poniższe zestawienie.

Związki fenolowe i olejek eteryczny

W zielu obecne są między innymi:

• flawonoidy,
• garbniki,
• katechiny,
• fitoncydy,
• kwasy fenolowe.

Olejek eteryczny zawiera terpinen, terpinenol, terpineol i borneol. W składzie znajdują się także karwakrol, eugenol, kwas askorbinowy i kwas ursolowy. To właśnie te związki odpowiadają za działanie antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne. Olejek wykazuje silniejsze działanie przeciwdrobnoustrojowe niż susz – hamuje rozwój między innymi Moraxella, Aspergillus, Pseudomonas aeruginosa, Escherichia coli, Salmonella poona i dermatofitów.

Majeranek zawiera cynk, mangan, witaminy A i C, flawonoidy, garbniki oraz olejek eteryczny, który odpowiada za działanie wykrztuśne i przeciwbakteryjne.

Jak majeranek wspiera zdrowie?

Działanie prozdrowotne tej rośliny wynika z obecności związków czynnych, które wpływają na różne układy organizmu.

Układ pokarmowy i trawienie

Suszone liście i napary działają rozkurczowo oraz wiatropędnie. Łagodzą wzdęcia i bóle brzucha, a także wspomagają trawienie, ponieważ pobudzają wydzielanie soku żołądkowego i pepsyny. Sprawdzają się przy niestrawności i zgadze. Badania wskazują na działanie ochronne na śluzówkę żołądka oraz przeciwwrzodowe. Ziele bywa stosowane wspomagająco w chorobach wątroby. Dzięki wpływowi na metabolizm zyskało popularność wśród osób dbających o masę ciała, a wybrane badania sugerują, że może obniżać poziom cukru we krwi.

Drogi oddechowe, kaszel i zatoki

Napary z tego ziela poprawiają samopoczucie przy przeziębieniu, działają przeciwwirusowo i lekko przeciwgorączkowo. Olejek eteryczny nadaje się do inhalacji, które udrożniają drogi oddechowe i pomagają w problemach z zatokami. Przy mokrym kaszlu składniki rozrzedzają zalegającą wydzielinę i ułatwiają odkrztuszanie. Maść majerankową stosuje się na katar, aplikując ją wokół nozdrzy 2–4 razy dziennie. Nie należy jej nakładać na błonę śluzową nosa, ponieważ może to zahamować usuwanie wydzieliny.

Serce, krążenie i skóra

Związki obecne w roślinie wykazują działanie przeciwpłytkowe i kardioprotekcyjne. W badaniach na zwierzętach zaobserwowano zmniejszenie stresu oksydacyjnego po zawale serca oraz korzystny wpływ na rytm mięśnia sercowego. Olejki eteryczne pomagają w zapobieganiu miażdżycy.

Dzięki właściwościom przeciwbakteryjnym i przeciwzapalnym ziele sprawdza się w pielęgnacji cery trądzikowej. Wspomaga ziarninowanie i bliznowacenie skóry, a stosowane zewnętrznie może przyspieszać gojenie trudno gojących się ran. Po aplikacji preparatów z tej rośliny należy unikać słońca, bo może dojść do podrażnień.

Działanie przeciwzapalne i potencjał przeciwnowotworowy

Substancje z olejku eterycznego hamują produkcję enzymów prozapalnych, takich jak cyklooksygenaza-2, oraz ograniczają ekspresję genów związanych ze stanem zapalnym. Hesperetyna i hydrochinon obecne w ekstrakcie wykazują działanie antyproliferacyjne – zatrzymują cykl komórkowy komórek nowotworowych, hamują ich migrację i dalszą inwazję. Etanolowy ekstrakt z majeranku ma potencjał przeciwnowotworowy, co potwierdzają wybrane badania laboratoryjne.

Jak stosować majeranek w kuchni?

Suszone ziele to jedna z najczęściej wybieranych przypraw w polskiej kuchni. Dodaje się go do żurku, barszczu czerwonego, zupy grochowej, kapuśniaka, rosołu i bigosu. Pasuje także do potraw z wieprzowiny, wołowiny, dziczyzny oraz do marynat i sosów na bazie wina.

W przemyśle mięsnym wykorzystuje się je do wyrobu wędlin, kiełbas i pasztetów. W domowej kuchni dobrze komponuje się z fasolą, soczewicą i kapustą. Osoby na diecie niskosodowej mogą traktować tę przyprawę jako zamiennik soli, bo podkreśla smak potraw bez dodatku sodu.

Wysoka temperatura niszczy część aromatu i właściwości prozdrowotnych, zwłaszcza po ususzeniu. Dlatego zmiażdżone w moździerzu lub młynku liście najlepiej dodawać pod koniec gotowania. Taki zabieg pozwala zachować korzenny, lekko gorzki charakter przyprawy.

Jakie są przeciwwskazania do stosowania majeranku?

Mimo naturalnego pochodzenia ziele nie jest całkowicie obojętne dla organizmu. Nadmierne spożycie może wywołać działania niepożądane, a niektóre osoby powinny ograniczyć jego użycie.

Kto powinien zachować ostrożność?

Ostrożność zaleca się pacjentom z obniżonym ciśnieniem krwi. Zbyt duża ilość tej przyprawy może u nich wywołać bóle głowy i działać depresyjnie na układ nerwowy. Uwaga dotyczy także osób z zakrzepicą, u których lepiej skonsultować regularne stosowanie z lekarzem. Po zastosowaniu zewnętrznych preparatów z majeranku należy unikać ekspozycji na słońce.

Osoby z obniżonym ciśnieniem krwi i zakrzepicą powinny zachować szczególną ostrożność przy regularnym spożywaniu majeranku.

Stosowanie u dzieci, kobiet w ciąży i karmiących

Kobiety w ciąży i karmiące piersią mogą stosować to ziele w umiarkowanych ilościach, co zwykle nie powoduje skutków ubocznych. Dużych dawek nie powinno się podawać dzieciom do 5. roku życia. Maści majerankowej nie należy stosować u niemowląt poniżej 1. roku życia.