Czy macierzyński wlicza się do emerytury?

Myślisz o emeryturze i zastanawiasz się, czy urlop macierzyński i urlop wychowawczy w ogóle coś „dają” do Twoich świadczeń? Chcesz wiedzieć, jak liczy je ZUS przy kapitale początkowym i stażu pracy? Z tego artykułu dowiesz się, kiedy i w jaki sposób macierzyński oraz wychowawczy wliczają się do emerytury, także za lata 80.

Czy urlop macierzyński wlicza się do emerytury?

Urlop macierzyński zawsze wiąże się z wypłatą zasiłku macierzyńskiego. Ten zasiłek jest objęty składkami na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, które w całości finansuje budżet państwa. Płatnik składek – pracodawca, zleceniodawca lub inny podmiot – zgłasza Cię do ubezpieczeń i rozlicza składki, ale pieniądze na nie pochodzą z państwowej kasy.

W praktyce oznacza to, że okres przebywania na urlopie macierzyńskim jest traktowany jako okres składkowy. ZUS dolicza go do stażu pracy na potrzeby emerytury, a podstawa wymiaru zasiłku macierzyńskiego wpływa na wysokość Twojego kapitału w ZUS. Każdy tydzień tego urlopu to więc realne miesiące, które zwiększają Twoją przyszłą emeryturę.

Macierzyński a kapitał początkowy

Osoby urodzone od 1 stycznia 1949 r. mają emerytury liczone według systemu obowiązującego od 1999 r. Dla tych osób ZUS ustala tak zwany kapitał początkowy, jeśli pracowały (albo były objęte ubezpieczeniem) przed 1 stycznia 1999 r. Do tego kapitału wlicza się między innymi okresy zatrudnienia, zasiłki z ubezpieczenia społecznego oraz urlopy macierzyńskie.

Urlop macierzyński sprzed 1999 r. ZUS traktuje przy liczeniu kapitału początkowego jak czas zatrudnienia ze składkami. Za każdy rok takiego okresu stosuje przelicznik 1,3% podstawy wymiaru. Podstawa ta wynika z Twoich zarobków udokumentowanych m.in. w zaświadczeniu RP-7. Dlatego w świadectwach zatrudnienia i zaświadczeniach bardzo ważne są informacje o zasiłku macierzyńskim i okresie jego pobierania.

Macierzyński w starym systemie emerytalnym

Dla osób urodzonych do 31 grudnia 1948 r. emerytura była ustalana według tzw. starego systemu. Liczył się nie tylko wiek (60 lat kobiety, 65 lat mężczyźni), ale także staż pracy – 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. W tym systemie okresy urlopu macierzyńskiego zawsze wchodziły do stażu jako okresy składkowe, bo od otrzymywanego zasiłku odprowadzano składki.

Efekt jest prosty. Jeśli kobieta urodzona przed 1949 r. miała kilka urlopów macierzyńskich, każdy taki okres zwiększał jej staż i pozwalał spełnić warunek wymaganych lat pracy. Jednocześnie wpływał korzystnie na wyliczenie wysokości świadczenia – ZUS doliczał po 1,3% podstawy wymiaru za każdy rok tych okresów.

Za każdy rok okresów składkowych, w tym macierzyńskich, ZUS dolicza 1,3% podstawy wymiaru emerytury lub kapitału początkowego.

Czy urlop wychowawczy wlicza się do emerytury?

Urlop wychowawczy wygląda inaczej niż macierzyński, bo z zasady jest bezpłatny. Nie dostajesz w tym czasie pensji ani powszechnego świadczenia, od którego automatycznie odprowadza się składki. Mimo tego, po stronie ZUS często widać składki emerytalne i rentowe za ten okres, ale ich źródłem jest w dużej mierze budżet państwa lub specjalne przepisy.

W najprostszym ujęciu: wychowawczy po 31 grudnia 1998 r. jest traktowany jako okres składkowy, natomiast wcześniejsze urlopy wychowawcze to generalnie okresy nieskładkowe. Różnie więc wpływają na emeryturę, zwłaszcza przy wyliczaniu kapitału początkowego.

Wychowawczy przed 1999 r.

W latach 80. i 90. od urlopów wychowawczych nie odprowadzano składek na ubezpieczenie społeczne. Dlatego takie okresy zostały zakwalifikowane jako okresy nieskładkowe. Nawet jeśli widnieją w dokumentach typu RP-7, to brak składek sprawia, że nie powiększają podstawy wymiaru wynagrodzenia przy ustalaniu kapitału początkowego.

Zmiana przyszła z nowelizacją ustawy emerytalnej z 2015 r.. Od tego momentu okresy urlopów wychowawczych mają większe znaczenie dla tzw. stażu emerytalnego. Dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. za każdy rok takich nieskładkowych okresów (wliczonych maksymalnie do jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych) ZUS zwiększa emeryturę o 0,7% podstawy wymiaru. Dla osób młodszych – przy liczeniu kapitału początkowego – wychowawczy potraktowano jak okresy składkowe z przelicznikiem 1,3%, ale tylko w części stażowej.

Wychowawczy po 1 stycznia 1999 r.

Od 1 stycznia 1999 r. zmienił się status urlopów wychowawczych. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadziła obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe za osoby, które przebywają na wychowawczym, nie mają prawa do emerytury lub renty i nie mają innego tytułu do ubezpieczeń społecznych. Takie składki finansuje w całości budżet państwa, a technicznie opłaca je ZUS.

Dzięki temu okresy wychowawcze przypadające po 31 grudnia 1998 r. wchodzą do stażu jako okresy składkowe. Oznacza to, że zwiększają Twoje lata pracy liczone do gwarancji minimalnej emerytury, a także – przez odprowadzane składki – powiększają środki na koncie i subkoncie ZUS.

Urlop wychowawczy przed 1999 r. to zwykle okres nieskładkowy, po 1999 r. – okres składkowy finansowany z budżetu państwa.

Jak macierzyński i wychowawczy wpływają na kapitał początkowy?

Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które pracowały przed 1999 r., ogromne znaczenie ma sposób ustalenia kapitału początkowego. To on, razem ze składkami po 1999 r., tworzy podstawę do wyliczenia emerytury. Kapitał początkowy ma odzwierciedlać, jak wyglądałaby Twoja emerytura, gdyby stary system obowiązywał dalej.

W tym mechanizmie ZUS bierze pod uwagę zarówno okresy składkowe, jak i nieskładkowe. Za każdy rok okresów składkowych dolicza 1,3% podstawy wymiaru, a za każdy rok nieskładkowych – 0,7%, z ograniczeniem do jednej trzeciej długości okresów składkowych. Urlopy macierzyńskie traktowane są jak okresy składkowe, co stawia je w korzystniejszej pozycji niż wiele innych form przerw w zatrudnieniu.

Jak liczone są okresy sprzed 15 listopada 1991 r.?

Przy kapitałach początkowych bardzo ważny jest podział na okresy sprzed 15 listopada 1991 r. i późniejsze. Za okresy składkowe uważa się także okresy pracy na obszarze państwa polskiego w wymiarze co najmniej połowy etatu, jeżeli w tym czasie pracownik pobierał wynagrodzenie lub zasiłki z ubezpieczenia społecznego: chorobowy, macierzyński, opiekuńczy albo rentę chorobową. Nie było wtedy obowiązku odprowadzania składek od każdej wypłaty, ale przepisy uznają ten czas za składkowy.

Dlatego nawet w latach 80., jeśli pracownik miał przerwę z powodu porodu i pobierał zasiłek macierzyński, okres ten może być potraktowany jako składkowy w znaczeniu ustawy emerytalnej. W aktach osobowych i dokumentach, takich jak świadectwo pracy czy zaświadczenie RP-7, ten czas zwykle jest wykazany, co pozwala ZUS ująć go w kapitale początkowym.

Czy każdy urlop wychowawczy liczy się tak samo?

Nie. Wychowawczy sprzed 1999 r. to generalnie okres nieskładkowy. ZUS może go uwzględnić przy obliczaniu części stażowej, ale z ograniczeniem – łączna liczba lat nieskładkowych nie może przekroczyć jednej trzeciej udowodnionych okresów składkowych. Wychowawczy po 1999 r. traktowany jest jak czas, w którym za Ciebie płacono składki, więc wchodzi do okresów składkowych i nie podlega temu ograniczeniu.

Po nowelizacji z 2015 r. okresy urlopu wychowawczego w jeszcze większym stopniu „pracują” na emeryturę, także jeśli chodzi o osoby, które miały takie urlopy w latach 80. i 90. Przykłady osób jak Anna (ur. 1965), Bartek (ur. 1975) czy Cecylia (ur. 1954) dobrze pokazują, że jeden rok wychowawczego może być policzony na różny sposób, zależnie od daty urodzenia i momentu korzystania z urlopu.

Jak staż pracy z dzieckiem przekłada się na emeryturę?

Przy wyliczaniu emerytury ZUS zawsze wraca do dwóch podstawowych parametrów: długości okresów składkowych i nieskładkowych oraz wysokości podstawy wymiaru. To odnosi się zarówno do starego systemu, jak i nowych zasad opartych na kapitale początkowym i zgromadzonych składkach.

Dla nowego systemu staż pracy nie decyduje o samym prawie do emerytury, ale ma duże znaczenie dla gwarancji minimalnej emerytury. Obecnie to 1 588,44 zł brutto miesięcznie. Kobieta musi wykazać co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych, mężczyzna – 25 lat. W tym układzie każdy rok urlopu macierzyńskiego i wychowawczego doliczony do stażu przybliża Cię do spełnienia tego warunku.

Macierzyński i wychowawczy a minimalna emerytura

Urlopy związane z opieką nad dzieckiem zwykle wchodzą do stażu w korzystny sposób. Macierzyński traktowany jest jako składkowy, wychowawczy – zależnie od okresu – jako składkowy lub nieskładkowy. Dzięki temu wiele osób, które miały dłuższe przerwy na opiekę nad dziećmi, nadal może osiągnąć 20 lub 25 lat stażu niezbędnego do gwarantowanej emerytury minimalnej.

Dodatkowo zasiłek macierzyński, objęty obowiązkową składką ZUS pokrywaną z budżetu państwa, powiększa Twoje środki na koncie i subkoncie ZUS. To działa także wtedy, gdy formalnie nie pracujesz w rozumieniu wykonywania obowiązków zawodowych, lecz przebywasz z dzieckiem w domu.

Jakie okresy pracy jeszcze się liczą?

Urlopy rodzicielskie, wychowawcze i macierzyńskie są tylko częścią okresów, które ZUS może zaliczyć do stażu i kapitału początkowego. Ustawa o emeryturach i rentach z 17 grudnia 1998 r. wymienia długą listę aktywności, które traktuje jako okresy składkowe. To między innymi okresy zatrudnienia, praca nakładcza, działalność gospodarcza, działalność twórcza, praca za granicą czy mandaty poselskie.

Żeby pokazać, jak różne okresy mogą wchodzić do stażu, warto spojrzeć na uproszczone porównanie:

Czy macierzyński i wychowawczy wliczają się do formularza RP-7?

Formularz RP-7 to podstawowe zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, które pracodawca wystawia do ZUS. Zawiera informacje o okresach pracy i o kwotach wypłat służących do ustalenia podstawy wymiaru emerytury, renty lub kapitału początkowego. Dla osób, które w latach 80. i 90. korzystały z urlopów macierzyńskich i wychowawczych, prawidłowe wypełnienie RP-7 ma duże znaczenie.

Od zasiłków macierzyńskich odprowadzano składki. Dlatego okresy urlopu macierzyńskiego są brane pod uwagę przy obliczaniu podstawy wymiaru świadczenia według kwot z RP-7. Jeśli w latach 1986–1988 pobierałaś zasiłek macierzyński, pracodawca powinien wykazać odpowiednie kwoty zasiłku, a ZUS zaliczy te okresy jako składkowe.

Urlopy wychowawcze a RP-7

Inaczej wygląda sytuacja z urlopami wychowawczymi sprzed 1999 r. Od kwot ewentualnych świadczeń (np. zasiłku wychowawczego) nie odprowadzano wtedy składek na ubezpieczenia społeczne. Z punktu widzenia ZUS to okresy nieskładkowe. Mogą być zapisane w RP-7 czy dokumentach kadrowych, ale nie wpływają na wysokość wynagrodzeń przyjmowanych do podstawy wymiaru kapitału początkowego.

Jednocześnie te okresy po nowelizacji z 2015 r. są wliczane do stażu pracy w wymiarze określonym w ustawie. Dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. za każdy rok takiego nieskładkowego okresu, przy zachowaniu limitu jednej trzeciej długości okresów składkowych, emerytura rośnie o 0,7% podstawy wymiaru.

Jakie dokumenty zbierać do ZUS?

Żeby ZUS prawidłowo policzył emeryturę z uwzględnieniem macierzyńskiego i wychowawczego, potrzebujesz odpowiednich dowodów. W praktyce liczą się zwłaszcza:

• świadectwa pracy z dokładnie wpisanymi okresami urlopów macierzyńskich i wychowawczych,
• zaświadczenia RP-7 z wyszczególnionymi kwotami zasiłków macierzyńskich,
• zaświadczenia ZUS o okresach, za które były opłacane składki na ubezpieczenia społeczne,
• dokumenty potwierdzające pobieranie zasiłków (macierzyńskiego, chorobowego, opiekuńczego) przed 15 listopada 1991 r.

W przypadku starszych okresów, gdy dokumentacja zakładowa zaginęła, ZUS dopuszcza też inne dowody, na przykład zeznania świadków, wpisy w legitymacji ubezpieczeniowej czy dawne legitymacje służbowe. Warto gromadzić wszystko, co potwierdza, że w danym czasie byłaś zatrudniona i pobierałaś świadczenia z ubezpieczenia społecznego.

Jeśli Twoje urlopy macierzyńskie i wychowawcze przypadały w latach 80., mogą one podnieść zarówno staż emerytalny, jak i kapitał początkowy – ale na innych zasadach niż okresy po 1999 r.